Opvattingen over motivatie
In de dagelijkse praktijk van opvoeding en onderwijs bestaat er veel aandacht voor vraagstukken die betrekking hebben op motivatie. Het gaat hierbij om het proces waarin doelgericht gedrag wordt uitgelokt en onderhouden. Daarbij is het meer dan eens gebruikelijk dat er een onderscheid wordt gemaakt tussen intrinsiek dan wel extrinsiek gemotiveerd zijn. Anders gezegd: mensen zijn gemotiveerd vanuit zichzelf of de motivatie is het resultaat van negatieve of positieve feedback (beloning of straf). In de wetenschap van opvoeding en onderwijs is er de afgelopen jaren steeds meer belangstelling ontstaan voor de vraag wat motivatie nu feitelijk is. Wetenschappers zijn het er hierbij over eens dat motivatie een begrip is wat bestaat uit meerdere, elkaar beïnvloedende factoren. 

Complexiteit in doeloriëntatie
Een belangrijke bepalende factor is de inschatting van de verwachte waarde van een activiteit. Wanneer een opdracht moet worden uitgevoerd, wordt er een inschatting gemaakt ten aanzien van de verwachte waarde (of bruikbaarheid) van het resultaat van de uit te voeren opdracht. Iets bestuderen dat voor het toekomstig beroep van belang is, wordt vaak als waardevoller gezien dan iets dat ‘gewoon voor school’ moet worden gedaan.  Een tweede bepalende factor is de inschatting van de eigen effectiviteit ten aanzien van de uit te voeren opdracht of handeling. Met betrekking tot deze twee bepalende factoren worden voortdurend inschattingen gemaakt. Als iets erg belangrijk wordt gevonden en er wordt ingeschat dat de eigen effectiviteit op dat gebied al heel erg groot is, leidt dat mogelijk tot weinig inspanning. Is de inschatting van de eigen effectiviteit kleiner, dan zal er mogelijk meer inspanning worden geleverd. Wordt de effectiviteit echter heel laag gevonden bij een hoge ingeschatte waarde, dan komt stress om de hoek kijken. Het gaat hier steeds om inschattingen (die doorgaans in fracties van secondes worden gemaakt). Mensen vergelijken zichzelf hiervoor voortdurend met anderen in de naaste omgeving of kiezen rolmodellen vanuit de media. Hierbij is lang niet altijd sprake van juiste inschattingen. Overschatting, maar ook onderschatting, van de eigen effectiviteit overkomt iedereen wel eens. Het is voor velen herkenbaar dat zij toch te weinig of juist veel te veel inspanning hebben geleverd voor een proefwerk of tentamen.

Het maken van keuzes
Het maken van de afwegingen ten aanzien van één min of meer na te streven doelen/activiteiten is op zich al een ingewikkelde zaak. Daar komt nog eens bij dat er in de tijd waarin we nu leven sprake is van een veelheid van doelen die zich soms lastig tot elkaar verhouden. Activiteiten worden ten opzichte van elkaar ingeschat met betrekking tot hun mogelijke waarde/opbrengst. In dat proces speelt de factor tijd een rol: Het nog deze week kunnen verdienen van een aardige zakcent, hoe belangrijk dan ook, kan een verder weg gelegen doel, zoals een examen over enkele maanden, sterk beïnvloeden. Dit geldt niet alleen voor doelen/activiteiten die betrekking hebben op opleiding of werk, maar op alles wat zeker jongeren bezig kan houden: van sport en vrije tijd tot het zorg dragen voor het in stand houden van een relatie. Kortom, er is sprake van een veelheid van soms sterk conflicterende doelen.

De pedagogische opdracht
Wanneer van jongeren, bijvoorbeeld in het onderwijs, wordt gezegd dat de motivatie ontbreekt hoeft dat dus niet altijd zo te zijn. Er kan immers sprake zijn van een (tijdelijke) gerichtheid op een ander dan het voor het leren relevant doel. In de praktijk van het beroepsonderwijs komen we geregeld tegen dat studenten doelen stellen die niet tot de gewenste ontwikkeling of studievoortgang leiden. Bijvoorbeeld deelname aan onderwijs uitstellen om aan andere activiteiten deel te kunnen nemen.  Het is in dit geval voor de professionele opvoeder van belang de leerling dusdanig te ondersteunen dat de negatieve effecten van eventueel conflicterende doelstellingen worden geminimaliseerd. Door een adequate ondersteuning wordt het uiteindelijk mogelijk dat de jongere in staat wordt gesteld te leren met deze conflicterende doelen om te gaan.  Het is daarbij van belang om ook aandacht te schenken aan de opvattingen over de eigen leerdoelen en de inschatting van de eigen effectiviteit en wat dit betekent voor de te maken keuzes.

We willen de belofte van het positief jeugdbeleid waarmaken. Dit betekent dat jongeren zouden moeten leren die doelen te stellen die gericht zijn op het dragen van de verantwoordelijkheid voor zichzelf en hun omgeving.

Met name voor jongeren wordt hierbij nogal eens als complicerende factor aangedragen dat de hersenen nog niet zijn volgroeid. Dit zou betekenen dat het maken van keuzes als problematisch wordt gezien. Dit mag zo zijn, het is echter aan de (professionele) pedagoog om adequate ondersteuning te bieden bij het stellen van die doelen die een zo optimaal mogelijke ontwikkeling tot gevolg hebben. 

Tips:

  • Deskundigheidsbevordering op het gebied van het ondersteunen van jongeren met betrekking tot het maken van keuzes is van groot belang
  • Het onderwijs is niet uitsluitend gericht op kennisontwikkeling: ook persoonlijke ontwikkeling verdient ruime aandacht.
  • Onderken de veelheid van invloeden die op te maken keuzen van invloed zijn en zorg van hieruit voor een bewustzijn van de grote verschillen tussen jongeren.
  • Zorg voor een samenhangend pedagogisch beleid, binnen de verschillende pedagogisch betrokken organisaties maar ook in samenwerking tussen de verschillende organisaties.
  • Betrek de jongeren bij de verdere ontwikkeling van de pedagogische praktijk. Zorg voor een medeverantwoordelijkheid voor de omgeving.

Bronnen:

  • Bandura, A. (1997). Self-efficacy : the exercise of control. New York: Freeman
  • Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. New York: Springer Pub. Co.
  • McCaslin, M.(2009) Co-regulation of student motivation and emergent identity, Educational Psychologist, 44(2), 137–146.
  • Minnaert, A. (2013)  Goals are motivational researchers’ best friend, but to what extent are achievement goals and achievement goal orientations also the best friend of educational outcomes? International Journal of Educational Research 61 (2013) 85–89
  • Schunk, D. H., & Zimmerman, B. J. (2008). Motivation and self-regulated learning : theory, research, and applications. New York, NY: Erlbaum.

Geschreven door: Douwe Bos
Sinds 1994 is Douwe Bos verbonden aan NHL Hogeschool. Bij deze instelling heeft hij in verschillende functies gewerkt waarbij de ontwikkeling van systemen van kwaliteitszorg centraal stonden. Sinds 2004 is hij werkzaam als docent/ontwikkelaar aan de Master-opleidingen Pedagogiek waarbij hij zich voornamelijk concentreert op de leertheorie.

Douwe Bos werkt aan onderzoek betreffende de ontwikkeling van zelfregulerend leren van beroepsopleiding naar beroepsuitoefening.

Posted
AuthorNJR